Column: Fusiegezin

Fusiegezinnen komen voor bij jong en oud. Kinderen geen bezwaar? Zorg ervoor dat u de valkuilen kent en maak een goed testament.


Fusiegezin/patchworkfamily/regenbooggezin/mikadogezin/stiefgezin/ samengesteld gezin:een gezin waarvan in elk geval een van beide ouders een of meer kinderen heeft uit een of meer eerdere relaties en waarvan de ouders gezamenlijk ook een of meer kinderen kunnen hebben.

Gaat u een nieuwe relatie aan en heeft uw nieuwe partner (ook) kinderen? Dan ontstaat er een fusiegezin (ook wel samengesteld gezin genoemd), met stiefouders, stiefkinderen en stiefbroertjes en -zusjes. Het is een enorme uitdaging om in een fusiegezin de harmonie te bewaren.

Als je gewoon lief voor ze bent houden ze vanzelf van je.

Nog altijd is het met de beeldvorming rond de woorden stiefvader en stiefmoeder treurig gesteld. Daarom zijn er woorden bedacht met dezelfde betekenis maar zonder die negatieve lading zoals aangeliefde-, aanloop- of aanleunvader, -moeder, -zoon of -dochter. Maar ook bijmoeder, bijvader etc. Het bekendst zijn wellicht de bonusmama en -papa, of kadomama en -papa.

Waarom hebben stiefouders eigenlijk zo’n slechte reputatie? Historisch gezien speelde het bevoordelen van de eigen kinderen in verband met de erfenis een grote rol. Want: hoe als één van de ouders onverhoopt mocht komen te overlijden?

Liefde op leeftijd en verkering na je 50ste.

Te vaak wordt gedacht dat dit alleen over jongeren gaat met jonge (minderjarige) kinderen. Maar heel vaak zijn het juist de mensen op leeftijd die na een overlijden van de eerste partner of een echtscheiding de draad weer oppakken met een nieuwe levenspartner. Steeds meer mensen blijven lang gezond zodat het op 55-jarige of hogere leeftijd mogelijk is om bijvoorbeeld nog voor 25 jaar of zelfs langer een serieuze verbintenis aan te gaan. En net zo vaak heeft ook die nieuwe partner een verleden (al dan niet) met kinderen. Uit angst voor wat er met de erfenis gebeurt kunnen de kinderen moeilijk doen over geld als er een nieuwe partner op het toneel verschijnt.

Niet alleen voor jonge mensen met jonge kinderen maar (vooral) ook voor deze groep "oudere" mensen is het van het grootste belang dat zij de zaakjes in notarieel opzicht goed voor elkaar hebben.

Langstlevende is de baas?

Als de notaris die vraag aan de partners van een fusiegezin stelt geeft men meestal aan dat de langstlevende ouder onder alle omstandigheden de baas moet zijn. Hij/zij moet kunnen blijven wonen in het huis zo lang als de langstlevende dat zou willen en moet gebruik kunnen blijven maken van inboedel, auto, bankrekeningen, enzovoorts.

Bij een eerste huwelijk, maar ook bij een tweede en verdere huwelijken, is dat op grond van de wet vanzelf het geval. En dat realiseert men zich echter maar zelden. Samenwoners zonder testament erven juist NIET van elkaar!

Het is dus van het grootste belang dat gehuwde en samenwonende ouders van een samengesteld gezin een goed testament maken. En ook het maken van goede huwelijksvoorwaarden of een goed samenlevingscontract is van het grootste belang.

Alleen als er naast een testament ook een samenlevingscontract is, wordt de langstlevende ongehuwde ouder wettelijk beschermd tegenover zowel de kinderen van de ander als tegenover de eigen gezamenlijke kinderen!

Mogelijk wil een van de ouders dat de langstlevende van hen wel in het huis mag blijven wonen, maar dat het huis - dat bijvoorbeeld eigendom is van een van de ouders - uiteindelijk aan de eigen kinderen in eigendom moet toevallen. De andere partner zou dan via het testament het recht kunnen krijgen om in het huis te blijven wonen gedurende één jaar of langer na het overlijden. Dit om deze de ruimte te geven om vervangende huisvesting te regelen.

Een andere variant om te voorkomen dat de langstlevende met lege handen staat is dat deze het huis mag overnemen uit de nalatenschap tegen betaling van de waarde daarvan aan de kinderen. Die waarde kan meteen worden uitgekeerd aan de kinderen maar in het testament kan ook worden opgenomen dat deze waarde pas aan de kinderen wordt betaald als de langstlevende komt te overlijden of de woning verlaat.

Stiefkinderen moeten net zoveel mee erven als de eigen kinderen?

Veel partners willen dat de eigen kinderen en de stiefkinderen evenveel erven. Bijvoorbeeld omdat de stiefkinderen in het nieuwe gezin mee zijn opgegroeid en gevoelsmatig gezamenlijke kinderen zijn geworden. Of dat men het opgebouwde vermogen als gezamenlijk ziet en men dit in gelijke mate aan alle kinderen wil laten toekomen.

Soms vindt men het een heel gedoe om ‘mijn’ vermogen en ‘jouw’ vermogen zodanig te verdelen over ‘mijn’ en ‘jouw’ kinderen, dat men er eenvoudigweg voor kiest dat het overgebleven vermogen aan alle kinderen toekomt. Dit kan alleen met een testament worden geregeld. Qua erfbelasting worden de stiefkinderen die mee erven, net zo gunstig behandeld als de eigen kinderen.

Bloed is dikker dan water.

Maar wat als de langstlevende stiefouder op een gegeven moment denkt: ik heb eigenlijk niet zo’n band meer met mijn stiefkinderen en hij/zij wijzigt zijn/haar testament? De stiefouder kan de kinderen van de ander onterven; ook na het overlijden van die ander.

De eigen kinderen erven dan wel (samen met de stiefkinderen) van de eerst-overleden (stief)ouder, maar deze eigen kinderen erven niet van de laatst-overleden (stief)ouder. Erfgenamen daarvan zijn alleen de eigen kinderen. Is dit dan wel eerlijk?Alleen met een goede testamentaire regeling is dit te voorkomen.

Een (of beide) fusiepartners is weduwe/weduwnaar.

Stel: van een van de fusiepartners was de eerste partner overleden. Dan hebben de eigen kinderen nog recht op een kindsdeel van die (voor)overleden ouder. Dat kindsdeel is altijd (!) opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende ouder. Ook als die langstlevende ouder is hertrouwd of opnieuw is gaan samenwonen. Ook als die langstlevende ouder een testament heeft gemaakt ten gunste van de nieuwe partner!

De langstlevende stiefouder zal met de opeisbaarheid van die erfdelen terdege rekening moeten houden. Het kan zelfs betekenen dat deze het huis uit moet om de (stief)kinderen hun erfdeel te kunnen uitkeren. Een overlijdensrisico verzekering kan dan uitkomst bieden. De langstlevende stiefouder dient de nalatenschap van de overleden partner dan in ieder geval beneficiair te aanvaarden.

Maatwerk: zoals u het wilt.

Elke situatie is anders, is uniek. De partners komen voor veel keuzes te staan. De notaris helpt hen daarbij, geeft aan welke keuzes mogelijk zijn en verwoordt dit in een rechtsgeldig testament. Ter voorbereiding van het gesprek is op ons kantoor een brochure te verkrijgen die door middel van makkelijke stroomschema's goed inzicht geeft in de vele mogelijkheden die er zijn.

Vraag (per email of telefoon) naar de brochure "patchwork family" van Dijkstra Jansen Bergman notarissen.

De problematiek rondom fusiegezinnen is heel erg divers en gecompliceerd. Er kunnen krantenpagina’s vol over geschreven worden. De notaris wordt dagelijks geconfronteerd met schrijnende situaties die voorkomen hadden kunnen worden door een goed testament. Bent u na het lezen van dit artikel geschrokken of heeft u vragen? Ons kantoor heeft voor u een heel informatieve brochure met daarin veel antwoorden en aanvullende bruikbare informatie voor leden van het fusie-gezin.

Wilt u meer over uw specifieke situatie weten of bent u geïnteresseerd in onze brochure?

Neem dan gerust contact met ons op!